महेंद्र कुलकर्णीचा ब्लॉग……..

हलव्याचे दागीने

आज संक्रातीची पुर्व संध्या.  संक्रांत म्हंटलं की तीळ गुळाची पोळी, वर तुपाचा घट़्ट गोळा  .. अन हलवा तर नक्कीच आठवतो .या दोन्ही गोष्टींशी काही नाजुक आठवणी निगडीत आहेत. आज जर कुणाला विचारलं की हलवा कसा तयार करतात, तर माझी खात्री आहे की ९० ट्क्के  १५ ते २५ वर्ष या वयोगटातील लोकांना माहिती नसेल. कारण आजकाल  हलवा सरळ दुकानातुन विकत आणला जातो, पण पुर्वी मात्र हलवा घरीच केला जायचा, आणी तयार करायचं  काम जवळपास डिसेंबरपासुनच सुरु व्हायचं.  हलवा जमणं म्हणजे सुग्रण पणाचं लक्षण !

मराठी कुटूंबात संक्रांत म्हणजे एक मोठा सण. लग्नानंतरची संक्रांत म्हणजे प्रत्येक मुलीच्या जिवनात फक्त एकदा येणारा दिवस. या दिवसा साठी जर घरी माहेरवाशीण येणार असेल तर मग बहुतेक आयांच्या तर अगदी अंगात आल्याप्रमाणेच व्हायचं. कारण संक्रांतीला घरी आलेल्या मुलीला हलव्याचे दागिने घालुन तिचे फोटॊ काढणे, किंवा घरातल्या बाळाचे दागीने घालुन लुट करणे – हे एक मोठं काम असायचं.मग त्यासाठी लागणारा निरनिराळ्या आकाराचा हलवा बनवला  जायचा. मोठ्या आकाराचा हलवा हवा असेल तर मग तो बहुतेक साबुदाण्याचा बनवला जायचा ( लवकर मोठा व्हावा म्हणुन)

मी लहान असतांना आमची जॉइंट फॅमीली होती. आई , वडील, आजी अन काका लोकं .. आम्हीसगळे एकत्रंच रहायचॊ. संक्रात आली की आईची तयारी सुरु व्हायची . सगळ्य़ांची जेवणं झाली की मग दुपारी दोन च्या सुमारास, सगळं आवरुन  हलवा करायला बसायची. मला खरंच तिच्या उत्साहाचं खरंच कौतुक वाटतं आज. इतकी सगळी कामं करुन नंतर पुन्हा हे करायला उत्साह टीकुन रहायचा तिचा!!

एका शेगडीत दोन तिन निखारे घेउन त्यावर एक परात ठेवायची . त्या परातीमधे दोन एक मुठ तिळ घेउन त्यावर एक एक थेंब पाकाचा टाकायचा, अन ते हलवत रहायचं. मला तर नेहेमीच आपणही थोडं हाताने ते तिळ हलवुन बघावे असे वाटायचे.  पण थोडा जवळ गेलो की आई ओरडायची.. अरे गधड्य़ा हात भाजेल नं.. की पटकन आपला हात मागे ओढुन घ्यायचॊ. तिळाचा हलवा होतांना पहाणं म्हणजे गम्मत असायची. बरं हे काम एकाच दिवसात होत नव्हतं. थोडा वेळ केला की मग आई सगळं आवरुन ठेवायची. बरेचदा हलवा किंचीत काळसर झाला, की मग आईचा वैताग असायचा. मग पुन्हा हात स्वच्छ धुउन त्यावर एक दोन पुटं चढवायची दोन दोन थेंब टाकुन.. मला तर नेहेमी वाटत रहायचं, की मला चटका बसेल म्हणते, मग तिला का बसत नाही? बोटाने ते तीळ हलवर रहायचं अन पाकाचा एक एक थेंब तिथे टाकत त्या तीळाचा हलवा होतांना पहाणं मला खुप आवडायचं.  बरं हे निखारे जे असायचे शेगडीतले ते पण फार तर दोन किंवा तीन.. जास्त पण असले तर हाताला चटके बसणार, अन कमी असले तर हलवा जमणार नाही  अशी भिती असायची.

आईने ते आवरून ठेवलं की त्यातले हळुच दोन तिन दाणे तोंडात टाकले की … बस्स !! अगदी स्वर्गिय़ आनंद!! हलवा पुर्ण झाला की  तो अगदी ताटामधे मोगऱ्याच्या कळ्या ठेवल्या सारखा दिसायचा..त्याला किती काटा आला?? हे के मोठं प्रश्न चिन्ह असायचं. मग एखाद्या वेळेस काटा निट आला नाही की आई खुप वैतागायची.. एखाद्या लहान मुलाची संक्रातीला लुट असली की त्याच्या साठी पण दागीने बनवले जायचे.   हल्ली हे सगळे दागीने कुठल्याही दुकानात मिळतात. खाउवाले पाटणकर पुण्याचे प्रसिध्द आहेत या साठी. आजही  कोणी हातावर हलवा घातला, की  आधी आईची आठवण येते.. शेगडी जवळ बसलेली.. हाताने परातितले तीळ हलवत बसलेली…

एका संक्रांतीला आम्ही माझ्या धाकट्या बहिणीकडे गेलो होतो – तॆंव्हा ती औरंगाबादला होती.. आमचं लग्न जवळपास एकदमच झालं फार तर चार पाच महिन्यांच्या अंतराने.. माझी सौ. आणि धाकटी बहिण मैत्रीणी – अगदी लहानपणापासुनच्या. त्यामुळे दोघींचं पण खुपच सख्य होतं- आणि आजही आहेच. वेळ प्रासंगी दोघी एकाच साईडने होऊन माझ्याशी भांडतात…

तर काय दोघींनी मिळुन तिळगुळाच्या पोळ्या करायचा घाट घातला. दोघींची ही पहिलीच वेळ . तीळ गुळ तयार केला, कणीक पण भिजवली. पण काही केल्या पॊळी नीट जमत नव्हती. एक तर आतलं तीळ गुळाचं सा्रण नीट पसरत नव्हतं.  खुप मोठे काठ रहात होते, काठापर्यंत तिळ गुळ पोहचत नव्हता. दोघी पण जाम वैतागल्या होत्या. मी गम्मत पहात होतो. शेवटी स्वतः स्वयंपाकघरात जाउन बघितल तर लक्षात आलं की तिळ गुळ खुप घट़्ट झाला होता, अन ती कणीक त्या मानाने खुपच सॉफ्ट. म्हंटलं, तिळगुळ थोडा पातळ कर, कणकी एवढा , दोन्ही सारखेच घट़्ट असले की ते काठापर्यंत बरोबर पोहोचेल…. अन जेंव्हा दोन्ही एकसारखेच सॉफ्ट केले तेंव्हा खरंच माझ्या एक्स्पर्ट ऍड्व्हाइसने पोळ्या जमलया एकदाच्या..

अगदी खरं खरं सांगतोय. आज जवळपास ३६० कीमी ड्राइव्ह करुन आलोय . वलसाडला गेलो होतो त्यामुळे खुप झोप येतेय. हे पोस्ट इथेच तुम्हा सगळ्यांना संक्रांतीच्या शुभेच्छा देउन संपवतो…थोडं तुटक वाटत असेल पोस्ट, उद्या सकाळी व्यवस्थित करिन.. तीळ गुळ घ्या गोड गोड बोला..